काठमाडौं, जेठ १९ ।

२५ वर्षअघि जेठ १९ गतेको त्यो कालो रातले नेपालको आधुनिक इतिहासमा एउटा अमिट रक्तरेखा कोरेको छ । नारायणहिटी राजदरबारको त्रिभुवन सदनमा भएको गोलीकाण्डले तत्कालीन राजा वीरेन्द्र शाहको सम्पूर्ण परिवारलाई सिध्याएको थियो । उक्त घटनामा राजा वीरेन्द्र, रानी ऐश्वर्या, युवराज दीपेन्द्रसहित १० जना राजपरिवारका सदस्यको ज्यान गएको थियो ।

आजसम्म पनि यो घटना नेपाली समाजमा सबैभन्दा ठूलो रहस्य र विवादको विषय बनेको छ ।

घटनाको आधिकारिक निष्कर्ष र उठेका प्रश्नहरू

सरकारी छानबिन समितिले युवराज दीपेन्द्रले पारिवारिक भेलाको क्रममा गोली चलाएर आत्महत्या गरेको निष्कर्ष निकालेको थियो । तर प्रतिवेदन सार्वजनिक भएदेखि नै यसको विश्वसनीयतामाथि गम्भीर आशंका उठ्दै आएको छ ।

छोटो समयमा सम्पन्न छानबिन, प्रमाण संकलनमा देखिएको कमजोरी, अन्तर्राष्ट्रिय विशेषज्ञ टोलीको सहभागिता नहुनु र केही महत्वपूर्ण तथ्यहरू सार्वजनिक नगर्नुलाई लिएर नागरिक समाज र राजनीतिक वृत्तमा निरन्तर प्रश्न उठिरहेका छन् ।

२५ वर्ष बितिसक्दा पनि स्वतन्त्र, निष्पक्ष र पूर्ण अनुसन्धानको माग अझै जीवित छ । विभिन्न समयमा प्रधानमन्त्री तथा शीर्ष नेताहरूले पुनः छानबिन गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे पनि व्यावहारिक रूपमा कुनै ठोस कदम चालिएको छैन ।

राजतन्त्रको पतनसँग जोडिएको घटना

धेरै इतिहासकार र राजनीतिक विश्लेषकहरू यो घटनालाई राजसंस्थाको अन्त्यतर्फको महत्वपूर्ण मोडको रूपमा हेर्छन् । राजा वीरेन्द्रको लोकप्रियता र उदार छविले राजतन्त्रलाई बलियो आधार दिएको थियो । तर उक्त हत्याकाण्डपछि राजसंस्थाप्रतिको जनविश्वासमा ठूलो धक्का लाग्यो ।

त्यसपछि तीव्र बनेको माओवादी द्वन्द्व, २०६२/६३ को जनआन्दोलन र २०६५ सालमा संविधानसभाले राजतन्त्रको औपचारिक अन्त्यसँगै नेपाल गणतन्त्रमा रूपान्तरण भयो ।

संग्रहालय बनेको दरबार, जीवित रहस्य

हाल नारायणहिटी दरबारलाई राष्ट्रिय संग्रहालय बनाइएको छ । दैनिक सयौं पर्यटकहरू यहाँ आउँछन् र राजपरिवारको जीवनशैली, प्रयोग गरिएका सामग्री तथा ऐतिहासिक वस्तुहरू हेर्छन् । तर त्यही भवनभित्र भएको रक्तपातपूर्ण घटनाको वास्तविकता भने अझै अन्धकारमा छ ।

समय बित्दै जाँदा प्रत्यक्ष साक्षीहरूको संख्या घट्दै गएको छ र प्रमाणहरू पनि कमजोर हुँदै गएका छन् । यसले गर्दा सत्य पत्ता लगाउने सम्भावना दिनप्रतिदिन चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको छ ।

अझै अनुत्तरित प्रश्न

नारायणहिटीको त्यो शुक्रबार राति वास्तवमा के भएको थियो ?

यो प्रश्न २५ वर्षपछि पनि नेपाली समाजको मनमा घुमिरहेको छ ।

पूर्ण सत्य बाहिर ल्याउने हो भने स्वतन्त्र छानबिन, अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग र पारदर्शी प्रक्रियाबाट मात्र सम्भव छ भन्ने आम धारणा छ । तर राजनीतिक इच्छाशक्ति र प्राथमिकताको अभावले यो माग अझै ओझेलमा परिरहेको देखिन्छ ।

दरबार हत्याकाण्डको २५औं स्मृति दिवसले नेपाललाई आफ्नो इतिहासप्रति इमानदार हुन र बाँकी रहेको रहस्यको सामना गर्न फेरि एकपटक चुनौती दिएको छ ।